به نام خدای رحمتگر بر آفریدگان، رحمتگر بر ویژگان

معراج از دیدگاه قرآن

بر حسب آيات 17 سوره نجم ،ديده محمد (ص) در اين ديدار ، انحرافی نيافته كه ديگرى را مانند جبرئيل بنگرد و يا در رؤيت ربانى طغيان كند كه ذاتش را بنگرد، بلكه ميانگين اين دو رؤيت بالاترين رؤيت معرفتى ربانى بوده كه تمامى حجابها حتى حجاب ذات محمدى(ص) در مرحله "او ادنى" برطرف شده، و جز حجاب ذات خدا كه هرگز برطرف شدنى هم نيست نمانده بود.

و آيا تمامى اين حالات براى حضرتش نسبت به جبرئيل بوده كه وى نه تنها در مقامش بلكه در مكانش نيز حضور نداشته؟ و در جمع اين دو رؤيت ربانى آخرين درجات رؤيت حضرتش بوده كه در معراج تحقق يافت، و رؤيت دومش ـ كه "او ادنى" و "عند سدرة المنتهى" بود ـ اين خود آخرين رؤيت ممكن بود كه تنها حجاب ذات الهى مانده بود و بس، سدرة هم چه به معنى درخت «سِدر» باشد كه سايه اى ويژه دارد، و چه از «سَدر» بمعنى تحير باشد، در هر دو صورت بمعنى حجاب پايانى تحيرانگيز است، چه حجاب ذات خدا كه زايل شدنى نيست، و چه حجاب غير ذاتى كه كلا بر طرف شده و از مرحله «دنى» به "او ادنى" رسيد، "اذيغشى السدرة ما يغشى" به هنگامى كه اين حجاب پوشش ذات است، پس از بر طرف شدن حجاب هاى ديگر، پوشش اصلى خود را به گونه مداوم داراست.  

اين همان رؤيت ربانى محمدى(ص) است كه مورد مطالبه موسى بود، و در پاسخش موسى دچار بيهوشى فراتر از مرگ گرديد، كه تا موسى موسى است چنان رؤيتى برايش محال است، مگر آنكه بيهوش شود كه در بيهوشى هم هيچگونه ديدى ندارد، چنان كه كوه طور هم در عين مكانت وحى توراتيش تحمل قدرت و فشارى فوق قدرتش نداشت، و همچون جبل موسوى واژگون گرديد.

ولى حضرت محمد(ص) هرگز در اين معرفت نه تنها واژگون نشد بلكه "فاوحى الى عبده ما اوحى" كه ويژه ترين وحى را دريافت، اينجا در باب رؤيت «فوأد» مطرح است كه قلب فروزان به نور معرفت است، كه در بالاترين مرحله امكان در "سدرة المنتهى" تحقق يافت، المنتهى نهايت كون تكليفى است كه "جنة المأوى" فروتر از آن است، و "سدرة" يك سدر با كيفيتى ويژه است، كه معنى لغويش، ( جاييكه بينايى بصرى هرگز نيست ) جاى تحير و حيرانى است، اينجا افزون بر اين خود اين "سدرة" پوششى مجهول دارد، در اين دو پوشش در افق اعلى و در حال "دنى فتدلى" اين دو بعد معرفت محمدى(ص) تحقق يافت.

اين دو پوشش حجاب ذات در برابر حضرت اقدس الهى است كه در عين حال با رفع دو حجاب كل آفريدگان و حجاب ذات محمدى(ص) حاصل آمد.

خيمه برون زد ز حدود و جهات****پرده او شد تتق نور ذات

تيرگى هستى از او دور گشت****پردگى پرده آن نور گشت

كيست كز آن پرده شود پرده ساز****زمزمه اى گويد از آن پرده باز

در آن ديدن كه غفلت حاصلش بود***دلش در چشم و چشمش در دلش بود

اينجا پاى روح الأمين ها و جبرئيلها مى لرزد، هر دو بالشان در اين پرواز در صورت امكان مى سوزد، و بر حسب آنچه از خود صاحب معراج روايت شده: « من به جايى قدم نهادم كه هيچ فرشته مقربی و يا نبي مرسلی به آنجا هرگز قدم ننهاده و نخواهد و نتواند قدم نهاد. »

از "نزلة اخرى" مى فهميم كه اينجا دو معراج با يك عروج بوده، كه شايد از "سدرة المنتهى" به سوى "جنة المأوى" هم دو نزول يافته، و اين دو رؤيت معرفتى به هنگام اين دو نزول تحقق يافته است.

ما نه از معراج روحى معرفتى حضرتش و نه از معراج بدنيش ـ كه چگونه در يك شب تمامى آسمانهاى هفتگانه را زير پا نهاد و پا بر بالاترين قله كائنات نهاد ـ هيچگونه آگاهى نداريم، ولى علم امكان اينگونه سرعتها را تأييد مى كند، و آيات سه گانه معراج هم كه دومش در سوره اسرى و سومش در (81:23) ،هر دوى جسم و جان حضرتش را صاحب معراج دانسته است.

اينجا «صاحبكم» مصاحبت جسمى و روحى حضرتش چنانكه در اسرى «بعبده» مى باشد مطرح است، وانگهى معراج روحى تنها مرگ جسم است، چنانكه معراج جسم بى روح اضافه بر اين مرگ هرگز اين جريانات عاليه معرفتى را در بر ندارد، اين سرعت جسمانى محمدى (ص)، همچون روحانيش فوق سرعت كه ثانيه اى سيصد هزار كيلومتر است و فوق سرعتهايى فراتر از نور است.

سرعت نور در حدود چهار ساعت رفت و برگشت معراجى 146400000 هزار كيلومتر است، حال آنكه نيمى از آن كه براى صعود است به نزديكترين ستارگان منظومه شمسى به زمين هم نمى رسد، تا چه رسد به ميلياردها سال نورى كه تنها طول آسمان اول است؟

در حاليكه علم سرعت جاذبه را فراتر از زمان خوانده، حضرتش كه فوق زمان و مكان و فراتر از جاذبه است كه جاذبه ربانى اين مجذوب محمدى را با جذبه اى فراتر از زمان به سوى افق اعلى جذب كند، اين چهار ساعت هم تنها مربوط به توقفهاى جاى جاى حضرتش در آسمانها بوده است.

اينجا مشكلاتى مانند حرارت در اين سرعت و مشكل جاذبه و تهى شدن از وزن، و گذشتن از پوشش جوى، و فرار از شهابهاى آسمانى، و نابودى اكسيژن و اشعه فرابنفش و ... در هم مى ريزد، و فوق تصورات و تصديقات علمى در اين حقيقت تحقق مى يابد، و تنها محال نبودنش از نظر اصلى و ذاتى براى تحقق آن كافى است.

والسلام علی عبادالله الصالحین

برداشتی از کتاب ترجمان فرقان

خادم القرآن دکتر محمد صادقی تهرانی